Borsada Manipülasyon Suçu

Borsa Manipülasyonu Suçu, bazı piyasa katılımcılarının rasyonel olmayan davranışlarla hisse senedi fiyatlarında dayanaksız, beklenmedik dalgalanmalar yaratarak yatırımcıları yanlış yönlendirmeleri ve bundan haksız kazanç sağlama suçuna denir.

İşlem Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı Suçunun Cezası 2021

İşlem Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı suçu, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarına, fiyat değişimlerine, arz ve taleplerine ilişkin olarak yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapanlar, emir verenler, emir iptal edenler, emir değiştirenler veya hesap hareketleri gerçekleştirerek piyasa katılımcılarının dolandırılmasına denir.

  • İşlem Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı Suçunun Cezası, 3 yıldan 5 yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezasıdır.
  • Adli para cezasının miktarının suçun işlenmesi ile elde edilen menfaatten az olamayacağı hükme bağlanmıştır.

Bilgi Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı (Bilgi Suistimali) Suçunun Cezası 2021

Bilgi Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı Suçu, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlanması suçuna denir.

Bilgi Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı Suçunun Cezası, 3 yıldan 5 yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasıdır.

Manipülatör nedir?

Manipülatör kelimesi, piyasaları manipüle eden kişiler için kullanılmaktadır. Piyasayı veya yatırımcıyı; yalan, yanlış ve yanıltıcı haberler ve yorumlar ile yönlendiren kişilerdir.

  • Manipülatörler genellikle piyasada acemi ve küçük sermayeli yatırımcıları yalan bilgilerle yönlendirmektedirler.
  • Aracı kurumların, piyasada ‘oyuncu’, ‘manipülatör’ veya ‘spekülatör’ olarak bilinen kişiler tarafından gerçekleştirilen işlemlerde belirli hususlara dikkat etmeleri gerekmektedir.

Piyasayı dolandırıcı işlemlerin önlenmesi, tasarruf sahiplerinin piyasaya olan güveninin sağlanması, piyasanın yerli ve yabancı bütün yatırımcılar nezdinde itibarının artması, dolayısıyla piyasanın büyümesi için aracı kurumların da piyasayı aldatıcı nitelikteki işlemlere kolaylık sağlayan uygulamaları ve tutumları engellemek üzere gerekli tedbirleri almaları gerekmektedir.

Sermaye Piyasası Kurulunca Aracı Kurumların İşlemlerine ilişkin bazı kurallar 

Aracı Kurumların Yapılan İşlemlere İlişkin Ses Kayıtlarının Düzenli Olarak Tutulması

Aracı kurumların telefon ile alınan müşteri emirlerine ilişkin ses kayıtlarını düzenli bir şekilde tutması ve talep edildiğinde Sermaye Piyasası Kuruluna teslim etmeleri gerekmektedir.

Emirlerin Müşteri Emir Formuna ve Seans Takip Formuna Düzenli Olarak Kaydedilmesi

Aracı kurumların, merkez ve merkez dışı örgütlerinde aldıkları yazılı veya sözlü tüm müşteri emirlerini bilgisayar ortamında düzenlenmiş olan müteselsil sıra numaralı ‘Müşteri Emir Formuna kaydetmeleri gerekmektedir.

  • Bu formlar esas alınarak tüm müşteri emirleri, aracı kurum merkezinde bilgisayar ortamında düzenlenen ‘Seans Takip Formuna zaman önceliğine göre kaydedilir.
  • Zaman önceliği esasına uyulmasını teminen, tüm emirleri alınış zamanına göre sıralayabilecek bir sistem için gerekli altyapının oluşturulması zorunludur.
  • Müşteri emirleri bu şekilde kaydedildikten sonra yerine getirilmek üzere borsaya iletilir. Borsaya iletilmek üzere emir kabul eden aracı kurumlar müşteri emirlerine ilişkin tüm bilgileri mevzuatta belirtilen süreler dâhilinde saklamakla yükümlüdürler.

Piyasayı Dolandırıcı Olduğundan Şüphelenilen İşlemlerin Bildirilmesi

Aracı kuruluşlar, piyasayı dolandırıcı nitelikte olduğundan şüphelendikleri işlemleri gerekli incelemelerin yapılmasını teminen zaman kaybetmeksizin Sermaye Piyasası Kuruluna bildirmelidirler.

Yorum ve Tavsiyelerde Bulunulmasına İlişkin Esaslara Uyulması

Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri gereğince, sermaye piyasası araçları ile bunları ihraç eden kuruluşlar hakkında ve sermaye piyasası ile ilgili diğer konularda yönlendirici nitelikte yorum ve tavsiyelerde bulunan veya bu bilgileri yayan aracı kurumların; yorum ve tavsiyelerini özenle hazırlamaları, bu tavsiyelerin objektif olmasına dikkat etmeleri ve ilgili sermaye piyasası aracıyla bağlantılı çıkar ilişkilerine yer vermeleri gerekmektedir.

Başkaları Adına Açılmış Hesaplar Üzerinden İşlem Yapılmasının Engellenmesi

Sermaye Piyasası Kurulunca piyasa dolandırıcılığı yaptıkları tespit edilen şahıslar hakkında uygulanan borsalar ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem yapma yasağı gereğince, söz konusu kişilerin aracı kurumlar nezdinde borsada işlem yapmak üzere hesap açmaları mümkün değildir.

  • İşlem yasağının amacı, piyasayı dolandırıcı işlem yaptığı tespit edilen kişilerin borsada işlem yapmaya devam ederek diğer yatırımcıların zarara uğramalarını ve piyasaya duydukları güvenin ortadan kalkmasını engellemektir.
  • Sermaye Piyasası Kurulu Karar Organının 23.07.2010 tarihli kararı uyarınca Sermaye Piyasası Kurulu haklarında işlem yasağı getirilen tüm gerçek ve tüzel kişilerin söz konusu yasakları 01.10.2010 tarihi itibariyle kaldırılmıştır.

Bu çerçevede, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından 01.08.2010 tarihinden sonra gerçekleştirilecek işlemler kapsamında işlem yasağı getirilecek şahıslar ve işlem yasaklı olmamakla birlikte başkaları adına açılmış hesaplardan işlem gerçekleştirenlerin, hesabını başkasına kullandıranların ve başkaları ile birlikte hareket etmek suretiyle işlem gerçekleştirenlerin tespiti halinde bu kişiler hakkında Sermaye Piyasası Kuruluna bildirimde bulunulması gerekmektedir.

Vekâleten Yönetilen Hesaplar

Piyasa dolandırıcıları, kendi adlarına açılan hesapların yanı sıra kendi adlarına açılmış hesaplar bulunmadan doğrudan başkaları adına olan hesapları vekâleten yönetmek suretiyle yapay piyasa oluşturmaya yönelik işlemler gerçekleştirebilmektedirler.

  • Aracı kurumların müşteri hesapları üzerinden vekâleten işlem yapılmasına ilişkin olarak Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemelerine uygun davranmaları ve ayrıca aynı vekil tarafından yönetilen hesaplar üzerinden gerçekleştirilen işlemlerin aynı menkul kıymet üzerinde yoğunlaşıp yoğunlaşmadığı, işlemlerin belirli işlem kalıpları şeklinde olup olmadığı vb. hususlara özel olarak dikkat etmeleri gerekmektedir.

Müşteriyi Tanıma Kuralı

Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri uyarınca aracı kurumların müşterilerini tanımaları gerekmektedir. Büyük miktarlı işlem gerçekleştiren müşterilerin tanınması özellikle önem taşımaktadır. Bu itibarla, hesap açılan müşterilerin kimlik bilgilerinin yanı sıra müşterinin piyasalar konusundaki tecrübesinin, mali gücünün, yatırım tercihlerinin vb. aracı kurumlar tarafından bilinmesi gerekmektedir. Ayrıca, Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri gereğince aracı kurumların yabancı banka ve aracı kurumların alım ve/veya satım emirlerini kabul etmeden önce, bu kurumlardan hesabına işlem yapılan müşterinin kimlik bilgilerinin verileceğine ilişkin bir taahhütname almaları gerekmektedir.

Müşterinin Mali Durumu ile Orantısız Emirler Verilmesi

Müşteri hesabından; müşterinin mali durumuyla orantısız dikkat çekici büyük miktarlı emirler verilmesi, kredi kullandırılması, kullandırılan krediye üçüncü bir şahıs tarafından teminat verilmesi şüpheli işlemler olarak kabul edilerek bu tür işlemlerin aracı kurum müfettişlerince takibe alınması ve konu hakkında Sermaye Piyasası Kurulunun bilgilendirilmesi gerekmektedir.

  • Söz konusu işlemlerin suç gelirlerinin aklanması amacıyla gerçekleştiriliyor olması da mümkün olduğundan, konuyla ilgili mevzuat gereği, şüpheli işlem bildirim yükümlülüğü doğmaktadır.

Müşterinin Bilgi ve Tecrübesiyle Yapılamayacak İşlemler

Müşterinin piyasalar hakkındaki bilgisi ve tecrübesiyle gerçekleştirmesi mümkün olmayan emirler vermesi veya işlem gerçekleştirmesi şüpheli işlem olarak görülüp, aracı kurum iç kontrol birimince gerekli incelemelerin yapılması ve Sermaye Piyasası Kurulunun bilgilendirilmesi gerekmektedir.

Menkul Kıymet ve/veya Nakit Virmanları

Değişik aracı kurumlar nezdindeki müşteri adına açılmış hesaplara veya başka kişilerin hesaplarına sürekli menkul kıymet ve/veya nakit virmanı yapılmasına ilişkin talimatlar alınması da şüpheli işlemler olarak görülmeli ve gerekli tedbirler alınmalıdır.

Kasa ve Banka Hesapları Kullanılarak Yapılan Nakit Virmanları

Uygulamada hesaplar arasında gerçekleştirilen nakit virmanlarının aracı kurum ve banka kasa hesapları üzerinden nakit tahsilât veya nakit ödeme kayıtlarıyla yapıldığı görülmektedir. Aracı kurumların sorumluluğunu doğuran ve iki hesap arasındaki ilişkinin gizlenmesini sağlayan bu tür kayıtların yapılmasından kaçınılmalıdır.